L’öf dal Cristòfur Culòmb

0
12

L’öf dal Cristòfur Culòmb

Sulüziòn chi costa poch la val miga tant

Francamént, na sulüziòn miràcul inscì la ma saròf mai vignida in ment, epür al bastéa da ga pensà. A Pusc’ciaf ogni quartiér al val presapòch ogni altru, ugnün cun sei propri vantàc e svantàc par la gent chi vif ilò. Quìi ca’l ga plas da sta da cà inta a Sotsàsa, i gan miga bösögn da meta i pè fò a Clalt, e viceversa, e inscì inavànt. L’ünich quartiér ca’l fà eceziòn l’é quel delimitù dal vial dala Staziòn, la linia dala feruvìa, la via dal Crot e quela da Spultri. Chel quartiér ilò al risülta èsa inevitàbil par tüta la gent dal paés: li femi, anca quai òm, li mami cun caruzini e budàn, ca li van ala Cope par fà la spesa da tüc i dì; li persuni sü d’età par ì a fà sei pagamént mensìi o crumpà un francubòl ala Posta; tüc quìi ca i preferìsan tö’l trenu ala Staziòn invece chi viagià in machina; quili e quìi ca i gan da chi fà cula Cà da Cumün (tasi, nasciti, spusalìzi, decès, ecc.). Par simplificà li robi, sa podaròf ga dì al «quartiér di bösögn priuritàri». L’é miga noma inevitàbil. L’é anca difìcil d’acès par tre quart dagli abitànt dal paés, tagliaifò ca gli én da stu quartiér da l’autustrada chi traversa la vila. Nurmal e lògich dunca, ca stu prublema al sìas, già da àn e àn, na preucüpaziòn permanenta dali auturità dal paés: truà na sulüziòn chi permétia a tüta la gent – a tüt’ura dal dì e dala noit – da rivà a pè a stu quartiér di bösögn priuritari senza risc’cià da sa fà tösòt dali machini ca li munupulìzan la via da Spultri, specialmént i doi o tre mes dal’estàt.

A prima vista sa disaròf ca’l’é miga difìcil da truà na via da scamp. Epür, quanti pruposti stüdiadi e pö scartadi! Fasü un pasàc pedunàl par traversà la via di Curtìn (apuntu’l stradòn) indònt ca’l rivascià la via di Palaz, magari anca indònt ca’l sbocascià la via dali Sberlèfi? Inscì tüc quìi ca i stan da cà indai quartiér da la Risciada, al Lavéc e li Clüsüri i podaròan sa portà a salvu già prima da rivà al punt da San Bartuluméu. Noma ca, par pütüragiò strisci gialdi in chìi doi post ilò e tignì li distanzi da rigùr, sa garòf da ga tövìa’l pasàc pedunàl al Croce Bianca. E pö s’aròf da ga sufugà l’onda ali machini ca li rivansü par ciapavìa cun slanciu la cürva da Plazola, ecètara ecètara… Gnà ga pensà! Quìi invece ca i stan da cà indi quartiér da la Ravina, al Poz e’l centru dala vila, i podaròan sa salvà dal’altra part dal stradòn, sa sa pudés ga fasü strisci pedunàli in via da Spultri giò in facia al Rio o, un pit plü insü, ala Pasarèla. Propi chel post ilò, cun ga meta anca’n semàfur, al saròf otimàl, sügür parfìn par li mami cun caruzini, gent cula croscia e budàn daparlùr. Noma ca, ilò, li machini ca li sparan ingiò da Sünsomvila li gan trop poca visüala sü indal pasàc pedunàl, ecètara ecètara… Insoma, gnent da ga fà, roba da disperà!

Par furtüna, li auturità dal paés, lur, li s’én miga lasadi ì ala disperaziòn : Inscì legi indal Grigri dal 12 da mac, ca’l Cunsigliu – cul «sustégn incundiziunù» dala Giünta – l’à decìs un “impianto semafòrico e marciapiede Ponte San Giovanni”, cun un per da cambiamént tèchnich e edilìzi par fasü vargòt da eficént. Nüsün bösögn da guardà stu prugèt d’apröf par sa renda al’evidensa: Vètala ilò, la sulüziòn miràcul par ga perméta a tüta la gent dal paés da sa spustà pacìfich e in perfèta sügüréza al quartiér di bösögn priuritari! Tüc quìi e quili ca i stan da cà süla sponda sinistra dal flüm (e dal’autustrada), i saràn canalisài vers al punt da San Giuàn, ilò i schìscian al butòn dal semàfur e, cura’l salta al vert, i pasan sü indali strisci gialdi dal’altra part dal stradòn, indònt ca (atenziòn: ciapé pö miga a sinistra vers la Pasarèla, parchì sanadò gef dapè giò a ustaculà la corsa dali machini…) i giran a destra, i vansü a ciapà la via da San Pieru e, al campusànt, i tölan al tröc chi vagiò dric indal quartiér inevitàbil. Par tornà a cà pö la medesima ruta, noma indrö… Inscì prublemi da sügüréza par la gent al ga n’é plü. E miga noma quest. Sta sulüziòn l’é miraculusamént plürivalenta. Anca sa a tüta sta gent la ga slunga un po’ la via dali spesi e dagli afari, la ga prucüra anca plü tant muimént, tüta salüd guadagnada, e in plü amò anca gratis. Sa sent anca ca quìi ca gli àn stüdiufò sta sulüziòn, i g’àn a cor anca’l benestà general dala gent. Infati, cun canalisà la mandra vers al punt da San Giuàn e sü indala via da San Pieru, sti viagiànt i sa tròan tra da lur, sta gent la incuntra anca quili e quìi ca i stan da cà sü par Curtinèl e’l Solch. Cun fà la strada insem indala via da San Pieru e sü indal tröc vers al quartiér di bösögn priuritari, i podan scambià dua paroli e parfìn sa la cüntagiò. Inscì al ga sarà n’efèt fantàstich da sucialisaziòn, natüralmént benéfich ala cunvivenza in paés!

Sulüziòn miràcul dunca, ca la pò risolva indana manera glubala ün di prublemi esistensiài magiùr da tüta la pupulaziòn dal paés. Un veru e propi öf dal Cristòfur Culòmb! Infònd, al bastéa da gavé quai gràm d’imaginaziòn e muneda par 80’000 franch in garzèla…

Redatto da Dino Beti di Panìsc – dino.beti@bluewin.ch