Avìs al bon popul da me paès
Cun sti righi voli ga fà savé ala gent da me paés ca semdrö a inultrà na dumanda al Cunsigliu cumünal par fà fasü na pista da sliciù a rudèli. Al sa trata dana atività fisica cun un enòrm putenziàl par al ”mens sana in corpore sano”, principi bàsich da ogni sforz par la salüd. Ì a sliciù a rudèli lé un sport adàt par tüc. I budan i podan sa metadrö al fà già da piscian. Sa pò pö – tant gli òm chi li femi – cuntinuà al fà pacìfich fin sü da età (al ghé da quìi da plü da 70 an ca i còran amò la maratona dal’Engadina a sliciù a rudèli). Al costa anca poch. A part li scarpi culi rudèli, paragiönöc, paragòmbat e cascu, (e forsi na buna sügüraziòn-acidént…), nüsün bösögn da equipagiamént special par pudé ì a fà un gir. Cume disi, un putenziàl impresiunànt par quasi tüta la gent ! Sügür ca tanc – giùan e gnamò veru vec dal paés – i sa metaròandrö a’n fà sa’l ga füs na pista da sliciù a rudèli… Invece incödì, par fà stu sport idiàl chilò in Val, tas da ì süindali stradi caregiabili. Li cantunali lé prüibì da li tö. Dali cumünali, pochi li gan asfalt bel lisc. Amò damenu li gan al marciapè, dasòlit listés trop strint e daspés imbroiù da pedòn. Quili a cübét pö, ién nemisi dai sliciù a rudèli. Fà stu sport in sti cundiziòn, lé quasi süicìda. Lé na sitüaziòn da disperà par gli atif e gli amatùr in erba da sliciù a rudèli.
Na vera e propria pista par sliciù a rudèli la risolvaròf stu prublema. Inzéma cun altri vantàc: sa podaròf urganizà gari a livèl internaziunal, camp d’alenamént intensif par giùan, opür leziòn par i menu giùan ca i volan imparà a ì cui sliciù a rudèli. I giögadùr dal Hockey Club Poschiavo (sliciù lé pö sliciù, cun lami o cun rudèli…) i podaròan s’alenà tüt l’an almenu a ì svelt. Al ga saròf da sügür divers curidùr prufesiunài da sliciù a rudèli ca i vegnaròan in Val a fà se alenamént d’altitüdin. Insoma, pruspetivi fantastichi dal latu spurtìf! Vantàc anca ecunòmich propi atratìf : creaziòn da post da laurà par giùan, femi e òm (cume istrütùr da sliciù a rudèli), bel quadagn par li buteghi da sport, afaròn par otéi, risturant e bètuli. La püblicità faita indal mond par sti avenimént la faròf anca flurì la nuturietà dala Valpusc’ciaf. Nosa Val la prufitaròf inscì dan bum turìstich straurdinari !
Lé già’n pez ca vuléi ga inultrà sta dumanda al Cunsigliu. Ma ì speitù fina ìs. Prim ì vulü ga lasà la precedenza ali infrastütüri par fusbal e ochèi ca ièran in discüsiòn già da tanc an. Sa ési pudü votà, mì aròi votù da scì, al füs anca noma par voltavìa dabòn chel afare. Invece, al 5 da giügn, stu afare lé ì a balìn. Isa, al Cumün al gà dapè miliòn da spendafò par al benèsar fisich, mental e suciàl dala gent. Isa, ogni sucetà ca la pò ga ufrì ala gent vargot par tignisü in gamba corp e spirit, la pò sa fainavànt par ciapà sua part. E’l par ca ién digià tanti al fà. Basta gavé un prugèt dan valur indiscütìbil. Apuntu cume’l mè.
Al terén adàt – al plü plan pusibal – al ghé già, praticamént predestinù : la molada dal flüm. Dala Vila fin giò a Li Geri süinda üna sponda e indrö süinda l’altra al fà plü o menu 10 km da pista, na bela distanza. Sa sa ga giüntasü al gir dal lagh e’l toch dala Vila a Raviscé e indrö, la pista la faròf ilura daplü da 20 km, già quasi dimensiòn ulìmpichi ! Tüta la pista là da èsa almenu 2 metri da largh, e asfaltada bela plata e liscia. Sadanò poch daplü: un pit da ringhiéra indònt ca’l ghé miga pruteziòn natürala vers al flüm ; chilò e ilò quai puntaséi o galerìi par ga schivà ala pista imbròi cume stradi e punt caregiàbil o cume la gesa dal’Anunsiada. Sti detagl iàn pö da i stüdià i servizi tèchnich dal Cumün, ién lur i specialisti. E ga lasà ütiliza sta pista anca a d’altri ? Forsi a gent a pè e a ciclisti (sa i rispètan la precedenza dai sliciù a rudèli !); nò ai rampighìn (i gan già sü na pista speciala da Grüm a Cavaia); esclüs tüc quìi cun can (i greb ién periculùs par i sliciù a rudèli!).
Isa speri ca la gent la ga vediaìnt l’interès dana infrastrütüra da stu tipu par al fütür da nosa Val. I cuntadìn i saràn da sügür dacordi. I sliciù a rudèli polvar al na voltan miga ìnta indi prai. E sta pista la ga magliavìa gnà un zich da terén preziùs par l’agricültüra. Speri ca i servizi tèchnich i ma rüfüdian miga sta pruposta cun scüsi marsci cume i fan daspés cura’l prugèt al ga plas miga. E ca i fàian inavànt cun preparà la pruposta par la votaziòn cumünala ! Fina ilura pudaréi votà in Cumün anca mì, e da sügür votaréi da scì !
Redatto da Dino Beti di Panìsc – dino.beti@bluewin.ch