La biglia d’acciaio ingoiata
Dedico questo mio scritto in dialetto a quelli del Bumbulif 2012 (Ezio Maifrè).
Giügà àli cìchi l’è ‘na sudisfaziùn ma ‘l pö ès àa periculùs. L’è ‘n grant pecàa che adès chèstu giöch ‘l sàbis, per i nòs rais, ‘n pìt desmentegàa.
L’éra iscì mai bèl giügà cun li cìchi de teracòcia, cun li védri e cun li azzalìni.
E a prupòsit de azalìni va cünti sü ‘na stòria véra verénta e che per ‘n pélu gà lagàvi mìga la rüsca.
L’éra ’na sìra de setémbri del ’50. Ilò al büi vècc, ‘n chèla bèla piazèta tacàa àla Tùr dei Turèi che anùma chèi che i g’à i cavèi gris i regòrda amò, nòtri rais ‘n giügàva àli cichi. ‘L gh’éra ilò ‘l Lucianu, ‘l Giancàrlu, àa òtri ràis e gà séri ilò àa mì. Séri cuntént parchè gh’éri ‘n sacòcia 13 azzalini de 10 milimetri bèli lüsenti. Eri desfàa a martelàdi ‘n cusinèt de ‘n mutucar. Chèl dopumesdì m’éra però decidüü de giügà àli cìchi tücc cun li védri del Giancàrlu.
Mi parò rugàndu ‘n sacòcia fasèvi balà li mèi azzalìni che i sunàva che l’éra ‘n piasè e üna ma la sòo metüda ‘n bùca cùma ‘l füss ‘na caramèla, tant che li ma piaséva. Per mìga fàla giù lùnga dòpu ‘n pìt ma tacàa béga perché mì eri rubàa, sü la rìga, ‘na bùna spàna e iscì eri fàcc bèl,bèl, zòca. ‘L Giancàrlu ‘l m’éra vedüü e iscì ‘l m’à mulàa ‘n pesciadùn ‘n del cül e l’azalìna che gh’éri ‘n bùca l’ò ‘nviàda giù lìsa lisénta.
Putànega!! Sü ‘l mumént sòo vegnüü murèl ‘n fàcia dòpu avè tràcc sü trì u quàtru bùf e rüt, u picàa fò dùi panòti de gùfo. ‘Ntant i mè sòci, tücc stremìi, i mà picàva manàdi giù per la schèna per tiràm scià. Dòpu ‘n pìt ‘l fiàa ‘l ma turnàa e u sentüü la bàla d’azzàl frègia rüà ledìna ‘n dèl stùmach. Sòo curüü dàla mè va a cuntàch sü tütt. La màma e ‘l pà i éra giù per i camp a laurà.
L’èra martedì e l’àva la ma purtàa sübit int del dutur Cola, ilò a metà vial de Madòna, per fàm vedè.
Dòpu ‘n par de ùri , ‘l dutur ‘l ma ciamàa de int . L’à metüü sü ‘n scusalùn grant e pesànt e pòo ‘l ma metüü derée de ‘n machinari e l’à dìcc : bòcia tìra mìga ‘l fiàa fìn che tàl dìsi mi ! Mùstru, la cica l’è grusèla, però la duarès pasà ‘n de l’intestìn, ‘ntrà dùu u trì dì. ‘Nsèma la càca la duerès ciapàa l’aria. Virgina, vàn a cà cun ‘l tò neùu e, per trìi a quàtru dì, fàghela fa giù ‘n de l’urinari e pòo vèn a dìm vergùt . Bòcia, adès ta pö tirà ‘l fiàa!!”
Che pasiùn! Merculedì negùt, giovedì amò negùt, venerdì gnàa l’umbria de l’azzalìna , ma sàbet dòpu avè maiàa ‘n cestìn de brùgn de l’òpul del Pédru ‘l gh’è stàcc la sparàda!!! L’àva l’éra ilò ‘n cüsina a fa scià chisciöi e mi, ilò tacàa al fugulàa, s’éri pundàa sü l’urinàri cùma ‘na sciüta che l’à de fa l’öv. Madòcina, l’è fìna tremàa la padèla dei chisciöi e ‘l föch del fugulàa ‘l g’à dàcc per smursàs ! L’èra tri dì che mulàvi pü per ‘l pensée de l’azzalìna. Gh’éri ilò ‘ma büsèca cùma chèla de ‘n gàt che l’à maiàa ‘na pantegàna.
Che sinfunia matèi, che godüria quando u tacàa a mulà. Parèvi ‘n èstasi. Pòo quando l’àva la sentüü ‘l culp de l’azalìna ‘n de l’urinàri la sa tràcia giù ‘n ginöcc a burbutà su ‘na litania e dùbot l’è curüda a ciamà ‘l mè pà e la màma.
Pòo l’àva la ciapàa l’urinàri, la rügàa sü tüt bée e la truàa l’azzalina. La paréva pü chèla! L’éra vegnüda tüta négra, la crumadüra l’èra tüta maiàda giù. L’àva la sa gratàa la cràpa e l’à dìcc “ Lèlu, tàa sée segür che te maiàa ‘n azzalìna ? La par rusegàda giù de ‘na pantegana.“
Iscì per ès següra i g’à la fàcia vedè al dutùr Cola che la dìcc “ Virginia ‘l stùmach del tò neùu ‘l rusèga àa l’azzàl . Ta pö és cunténta. ‘L tò neùu, ‘n dèla vita ‘l rusegherà, ‘n dèl so stùmach, àa ròspi gros cùma pùgn che però i paserà mìga ‘n dè l’ urinàri, ma ‘l g’arà de remügai cùn la grignaröla sü ‘l mus. Adès vàn a cà tranquila e dìch al tò neùu che àli cichi sa giüga cun li màa e mìga cun i dèncc! ”
Putànega! Rais e ràisi che stremizi u ciapàa chèla òlta ! Però la mè amò ‘ndàcia bée. Pür avéndu ‘na bàla d’azzàl de 10 milimetri ‘n del stùmach sòo chilò amò a cüntàla.
Meditatio
I cari pensieri dell’Uomo
scendono dal capo,
dilagano nelle viscere
inondando il cuore di gioia.
I cattivi sono fredde biglie d’acciaio
che il cuore buono corrode
e lentamente li espelle
dalle viscere come la cacca.
Dopo aver letto la bella notizia sul giornale on-line Il Bernina.ch del ritorno “dopu un per d’an da palsa e riflesion” dedico questo mio scritto in dialetto a quelli del Bumbulif 2012. Sarebbe gradevole, a mio parere, leggere il dialetto Poschiavino anche sul giornale on-line Intorno Tirano.
Chi legge i dialetti Valtellinesi certamente legge, con piacere, anche il Poschiavino. La comunione dei dialetti parlati e scritti rinvigorisce e rafforza le nostre comuni radici.
A bon sa vedè.